شارستان

در جستجوی سایه ها

2008-08-02T10:48:00.000-07:00

در گشت و گذار کوتاهی که در بارسلون داشتم سایه گیر ها توجه ام را جلب کردند. سایه گیرها که در شهرهای دیگرحاشیه دریای مدیترانه نیز دیده می شوند در معماری معاصر بارسلون ازعناصر محوری جداره های خارجی هستند. در ساختمان معمولی بیشتر نمونه کرکره ای یا همان پرسایانا بکار می روند و در بالکان ها معمولن نوع پارچه ای دیده می شود. البته تنها ضرورتهای اقلیمی دلیل کاربرد آنها نیست. بوسیله سایه گیرها می توان دید به داخل را کنترل کرد و هم زمان از هوای تازه درون فضا برخوردار شد.

معماران معاصر اما به سایه گیر به عنوان عرصه و ابزاری برای غنای کارهای خود توجه کرده اند. متحرک بودن آنها نوع پویایی به نما می دهد که در ساعات مختلف روز بازی گونه تغییر می کنند. از نظر تکنیکی نیز روشهای گوناگونی استفاده می شوند: کشویی، تا شو یا گاهی مخفی شونده در نما. در اینجا دیگر سایه گیر جزءای از قاب پنجره نیست بلکه در قامتی مستقل و هم ارزش با پنجره ها و نورگیر ها رخ می نماید. در ترکیب میان سطوح نورگذر و سطوح کدر آنها نقشی بینابین بازی می کنند و شاید گاهی هم آنها را جزء ای از مصالح جداره می پنداریم. گرچه در گذشته سایه گیر ها را داشته ایم اما اکنون جای آنها در معماری ما خالی است. در واقع درمعماری متوسط شهری ایران خیلی از جزئیات بدیهی و اولیه غایب اند. مساله این نیست که صرفن در یک اثر معماری خاص آنها را داشته باشیم. مهم این است که چگونه می توان آن را رایج کرد. برای من جالب است که چطور مصالحی مانند ورق های کامپوزیت آلومینیمی علا رغم قیمت به نسبت بالا در بسیاری از ساختمان ها استفاده می شوند. این نشان از این دارد که در کنارقیمت مصالح، مد و رایج شدن مصالح یا تکنیک های خاص می تواند کارفرماهای متوسط را در دوره های زمانی خاص به سمت استفاده از آنها ترغیب کند. حال اگر گونه ای از سنگ یا پانل آلومنیمی در حوزه سلیقه با شرایط بازارقرار دارند اما سایه گیر یک عنصر اساسی و مورد نیاز همه ی ساختمان ها دربخش وسیعی از تقسیمات اقلیمی ایران است. فاصله زیادی است میان بدنه اصلی معماری ما و آنچه در ذهن شمار محدودی از معماران می گذرد و محصول آن در چند مجله یا وب سایت انعکاس می یابد. همانطور که تغیبرات اجتماعی وابسته به تغییر و رشد طبقه متوسط است، معماری هم از این قاعده مستثنا نیست.

اسپیس سینتکس - 1

2008-07-05T16:09:00.001-07:00

اسپیس سنتکس یک تئوری و یک ابزار تحلیلی در معماری و شهرسازی است. زمینه ی آنرا می توان در اولین کتاب بیل هیلیر(Bill Hillier) بنام منطق اجتماعیِ فضا(Social logic of space) جستجو کرد. در یک تعریف کلی اسپیس سنتکس تئوری است که وجه ساختاری (configurative) فضا در مرکز توجه قرار می دهد. وجهی که بر زندگی اجتماعی شهروندان یک شهر یا رفتار افراد درون یک ساختمان تأ ثیر بارزی دارد اما در تئوری های معماری یا طراحی شهری کمتر بدان توجه شده یا راهی برای درک کامل آن ارئه شده است.

هیلیر در بخش اول کتاب دیگر خود Sapce is the machine به بررسی بنیادی درباره معماری، ساختمان و فضا می پردازد و سپس جهت بحث خود را به تئوری در معماری و ضرورت یک تئوری تحلیلی در معماری معطوف می سازد. این بخش که بسیار خواندنی و آمونده است ابتدا با درباره چیستی معماری و ساختمان و تفاوت این دو به طرح سؤال می پردازد. معماری موضوع عینی است یا یک فرایند؟ آیا تقلید از یک معماری خوب، معماری خوبی را نتیجه می دهد؟ چرا تقلید در معماری نکوهیده است؟ در عمل تقلید، بدون شک همان ساختمان خوب تقلید شده باز تولید می شود اما عنصر خلاقیتی غایب است. پس قصد خلاقیت اهمیت دارد. اما این به یک معماری ممتاز منهتی نمی شود چرا که ممکن است نتیجه اش با آنچه ما به عنوان معماری خوب می شناسیم بسیار متفاوت باشد. پس معماری در بردارنده هر دو وجه است : هم وجه عینی وهم وجود فرآیند خلاقه اهمیت دارند. ساختمان چیست؟ آیا ساختمان در بنیادین ترین تعریف یک سر پناه است؟ یا تعریف ساختمان همان عملکرد آن است؟ آنچه هیلیر بر آن تاکید می کند این است که ساختمان هرگز یک پدیده تک عملکردی نیست. ساختمانها فضا را سازماندهی می کنند و روابط و فعالیت های اجتماعی را در بیرون و درون خود تعریف می کنند. پس ساختمان حامل تعاریف و ارزش های اجتماعی است که در یک سو الگوهای مواجهه، ارتباط ، اختلاط یا عدم آنرا معین می کنند و در دیگر به سو ارزشهای فرهنگی و اجتماعی را تجسم کالبدی می دهند.

در تعریف فضا: به عقیده هیلیر باید تعریفی مستقل از فضا ارئه داد. تعریفی که در باره کاربرد فضا یا تصور فضا نباشد و یا آنرا در یک دیدگاه دکارتی به پس زمینه ی انتزاعی انسان و اشیاء تقلیل ندهد. فضا است که روابط را تعریف می کند و الگوهای هم بودگی (co-presence) یا عدم آن را (co-absence) معین می کند. این تعریف فضا را معادل پیکر بندی (configuration) یا ساختار می انگارد. پیکربندی اشاره به درک کلیت یک ساختار دارد. ساختاری که از مجموعه از روابط وابسته به یکدیگر برآمده است که هر جزء وابسته به دیگران تعریف می گردد. اما شناخت فضا به صورت کلیت یکپارچه مشکل است چرا که همواره با بخشی از فضا مواجهیم و درک کلیت آن در یک زمان ممکن نیست. نکته قابل توجه دیگر این است که فعالیت انسانها در فضا مثل زندگی کردن، ارتباط و عدم آن در قالب گروه انسانها معنی دار است و نه افراد به صورت مستقل . یعنی رابطه میان فضا و هستی اجتماعی رابطه ای میان ساختار گروه انسانها و ساختار فضا است.

برای درک مفهموم پیکربندی از ابزار j-graph کمک می گیریم. در تصویر زیر سه پلان شماتیک به وسیله این گراف بازخوانی شده اند.اینجا ارتباط فضاها با یکدیگر اهمیت دارد.نقطه ورود با یک دایره و دو خط عمود برهم نمایش داده می شود. هرجزءفضا با عمق و ارتباطش با دیگر جزءفضاها تعریف می شود. بدین ترتیب عمق ورودی 1 است و به ترتیب که به فضاها دیگر می رویم به عمق افزوده می شود. فضایی که به ورودی متصل است عمق 2 و فضای بعد از آن عمق 3 و به همین ترتیب تا آخرین فضا. بدین سان فضاهایی که فرم هندسی ظاهراً همسانی دارند ساختار فضایی متفاوتی را به نمایش می گذارند و بر عکس ممکن است دو خانه با فرم متفاوت دارای ساختار فضایی یکسانی باشند. با این روش که هیلیر آنرا تحلیل همبستگی (integration) می نامد می توان شکل گیری ارزش فرهنگی و اجتماعی را در معماری رصد نمود. مثلا" تحلیل انجام شده بر خانه های سنتی فرانسوی نشان می دهد که فضاهای خصوصی تر دارای بیشترین عمق و فضای عمومی خانه دارای عمق کمتر و بیشترین همبستگی است.

پیکر بندی فضا با زبان و دستور زبان قابل قیاس است. ما بوسیله زبان درباره ایده ها و اندیشه های مختلف گفتگو می کنیم. اما زبان خود دارای ایده و اندیشه هایی است که همان قوانین حاکم بر زبان هستند. آن قوانین ترکیب و ترتیب و ارتباط واژه ها را معین می کنند. ما همواره زبان را بکار می بریم بدون آنکه به تمامی قواعد آن در هرآن خودآگاهی داشته باشیم. همین مقایسه قابل تعمیم به تعریف معماری و ساختمان است. در ساختمان بومی (vernacular) پیکر بندی به صورت نا خود آگاه و به شکل قواعد مشخص (normative) فرهنگی در ساختمان شکل می گیرد اما در معماری پیکربندی خود به موضوع تامل و خلاقیت معماری مبدل می شود. به نظر بنیان گذار اسپیس سینتکس مشکل این است که در معماری خواه در تئوری و یا در عمل پیکربندی یک موضوع غیر گفتمانی (non-discursive) است. یعنی اینکه ما با تجربه وتوان ذهنی مان می توانیم پیکربندی های متفاوت را از هم تشخیص دهیم اما ابزار و تئوری لازم برای بیان روشمند این تفاوت ها را در اختیار نداریم. اسپیس سنتکس نظریه ای است برای شناخت و بیان فضا به عنوان پیکر بندی.

ادامه دارد...

ادوارد سویا از شهر پست مدرن می گوید

2008-06-25T02:16:00.000-07:00

دنبال مطلبی از ادوارد سویا دریاره عدالت اجتماعی در شهرمی گشتم که این کلیپ را پیدا کردم. ادوارد سویا کتابی هم به نام پست متروپولیس دارد و در اینجا کمی در باره فضاهای شهری پست مدرن و به طور خاص مرکز شهر لوس آنجلس سخن می گوید.

بارسلون

2008-06-13T06:04:00.000-07:00

وبلاگ ایرانشهر کلیپی [+] با موضوع بارسلون و توسعه شهری دیدم که در بخشی از آن پروژه های اجرا شده در بخش ساحلی شهر معرفی می شوند. سال گذشته چند روزی را در بارسلون گذراندم و بعضی از آن پروژه ها دیدم. بارسلون شهری زیبایی است که شادابی و تحرک زندگی در آن حس می شود. آنچه به طور خاص توجه ام را جلب کرد تعداد بیشمار ساختمان های در حال اجرا بود. معماری در بارسلون به چشم می آید و یکی از شاخصه های اصلی شهر است به طوری که توجه عموم توریست ها را به خود جلب می کند.

در رقابت میان شهرهای مهم دنیا معماری یکی از زمینه هایی است که مورد توجه است و این موضوع در بارسون کاملا محسوس بود. در عین حال در بارسلون تنوع پروژه ها چشم گیر است و به فضاهای عمومی نیز به خوبی پرداخته می شود. توسعه شهری با حجم و سرعت بالایی در جریان است اما محصول آن به دبی یا شانگهای شباهتی ندارد.

یکی از پروژهایی که همانجا به شکل مختصر معرفی شد طرح بزرگی است در بخش ساحلی شهر که در بردارنده تا سیسات شهری است. مثل تصفیه فاضلاب و یا یک مجموعه بزرگ پانل های فوتو ولتاییک. این تاسیسات در قالب یک مجموعه در خط ساحلی بوسلیه یک معمار طراحی شده اند و در نتیجه ارزش مضاعف پیدا کرده اند و علاوه بر عملکرد خود، به عنوان فضاهای عمومی شهری قابل استفاده هستند.

آنچه در نقشه بارسلون و بخش قدیمی تر شهر به چشم می آید یک شبکه منظم خیابان و بلوک هاست که بوسیله ایل دفونس چردا (Ildefons Cerdá) طراحی شده است. چردا از اولین نظریه پردازان شهرسازی است که کلمه urbanism را برای نخستین بار مطرح است. نقش او با نقش هوسمان در پاریس قابل مقایسه است. به غیر از شبکه شطرنجی خیابان و بلوکها دو خیابان منطبق بر طول و عرض جفرافیایی گذرنده از شهر که به نام دایاگونال شناخته می شوند بوسیله او طراحی شده که در پلان شهر کاملا به چشم می آید.

در محله های مسکونی خارج از بخش قدیمی شهر، شباهت هایی با سیمای شهری معاصر در شهرهای ایران دیده می شود. این را می توان در ابعاد خانه ها، نوع تفکیک فضای عمومی از خصوصی و ترکیب نا منظم خانه های در کنار یکدیگر دید.

آرزوهایی برای تهران

2008-04-12T11:27:00.000-07:00

هرگاه * یکی از آثار برجسته ی معماری معاصر را می بینم با خودم می گویم ساخت این گونه آثار در کشورما چندان دور از دسترس هم نیست. می توان تصور کرد که معمار ایرانی با همکاری پیمانکاران داخلی یا خارجی و صد البته با همراهی یک کارفرمای مناسب امکان خلق آثار متفاوت را پدید آورند. در حالت ایده آل با وجود سه بازیکن خوب در این تیم سه نفره خلق اثری ممتاز ممکن میشود. اما در فرایند شکل گیری یک محله یا یک شهر به دلیل گستردگی عوامل تصمیم ساز و اثر گذار و شکل گیری تدریجی آنها اوضاع به مراتب پیچیده تر، و آرزوها بسیار دست نیافتنی می نمایند. این چنین است که حرفه شهرسازی در ایران تا حدی نا امید کننده به نظر می آید و بسیاری از پروژه ها و طرح های شهری پس از مطالعات بسیار، جلسات طاقت فرسا و تهیه گزارشهای چندین و چند جلدی هرگز جامه عمل نمی پوشند و یا بعد از تغییر و دستکاری فراوان به صورتی محدود و ناقص به اجرا می رسند. آنگاه وقتی به شهر دیگری قدم می گذاریم که از تاریخ، طبیعت، تکنولوژی، زیبایی، کارآمدی و به عبارتی شهریت برخوردار است آن خیالات خوش جایشان را به آرزوهایی محال مبدل می گردند. بدیهی است که شهرمحصول ساختارها اجتماعی و اقتصادی جامعه است این آرزوها شاید از تلخی این اصل بکاهد و البته به حکم خیالی بودن شان اعتنایی به فرایندهای دموکراتیک در شهرسازی ندارند.

یکم- از تهران عصر ناصری و پهلوی اول محله ها، خیابان ها و ساختمان هایی همچنان پابرجاست که به حیات اجتماعی خود ادامه می دهند. می توان بعضی از عکسهای پاکزاد را بی کم و کاست از نو گرفت. خیابان باب همایون همان است که نقاشی اش را بارها دیده ایم و ساختمان نئوکلاسیک اداره پست در میدان توپخانه ،یادگاری از تجدد گرایی آن دوره هنوز در شهر حضور دارد. میدانها و فضاهای عمومی در آسفالت مدفون نشده اند. اندازه ی مناسب دارند و زندگی آنچنان که برازنده یک فضای عمومی است در آنجا جریان دارد.

دوم- مترو، ترم، قطارو اتوبوس تمام شهر را پوشش می دهند. هیچ کلانشهری بی وجود یک حمل نقل شهری عمومی خوب سامان نمی گیرد. مترو تنها حمل و نقل عمومی را تسهیل نمی کند بلکه ریتم زندگی در شهر را تنظیم می کند. تهران آرزوها از پاریس و لندن شبکه ای وسیعتر دارد. این شبکه تا دماوند، شهریار، اسلامشهر و کرج کشیده میشود. خیابان ولیعصر اگر چه مترو دارد اما برای خاطر دوستان وبلاگ نویس ترم هم خواهد داشت.

سوم- از میدان تجریش خطی را به موازات چین خوردگی های کوهستان در شرق و غرب امتداد می یابد. شمال این خط فرضی به جر بافتهای قدیمی روستایی، کاخ-موزه های دوره ی پهلوی و چند ساختمان عمومی شاخص مابقی تفرجگاه بزرگ است که از دارآباد تا فرحزاده گسترش یافته است. همین قلم بازیگوش لکه های سبز شرق، غرب، جنوب و مرکز شهر را بزرگتر می کند و کاربری ها مزاحم را حذف می کند. به همین سادگی!

چهارم- مرکز شهر از بازار تا اراضی عباس آباد امتداد دارد: ساختمانهای تاریخی در حوالی بازار، برج های اداری-تجاری در مرکز و منطقه ای نوساز با کاربری های مختلط (مثل لادفانس) در اراضی عباس آباد که احتمالا ا یکی از بناهای شاخص آن بویسله شیردل طراحی شده است. در مرکز شهر دیگر خبری از راننده نماها و حتی عابر نماها نیست. ترافیک روان است ، هوا قابل تنفس و زندگی بعد از ساعات کار نیز در آنجا جریان دارد. پیادروها قابل پیاده روی است یعنی: عرض مناسب دارد، مبلمان و کف سازی آن زیباست و مغازه ها متنوع در حاشیه آن فضایی جذاب بوجود می آورند.

پنجم- تنوع گونه های مختلف مسکن و محله در شهر بارز است. مثلا Garden City با خانه هایی که بعضی از آنها حال و هوای معماری ایرانی دارند. محله هایی با الگو گیری از بافت های سنتی شهرهای مرکزی ایران، خانه های ردیفی دو طبقه، بلوکهای مسکونی 4-5 و حتی ایدهای مدرنیستی برج ها در پارک گر چه دیگردلخواه نیستند اما بخشی از بافت متنوع شهر را تشکیل می دهند . از آنجا که ناامنی و اختلاف اجتماعی وجود ندارد محله های محصور وکنترل شده (Gated community) وجود نخواهد داشت.

ششم- از آنجا که دوره صنعتی شدن را پشت سر گذاشته در عصر فرا صنعتی هستیم انبوهی کارخانه و سایت صنعتی از آن دوران در شهر بجا مانده که دیگر چیزی تولید نمی کنند. بخشی از آنها را به فضای تفریحی یا اداری تجاری تغییر کابری داده شده اند. بخش دیگر هم برای ساخت چند پروژه شهری جدید از نوع نیو اوربانیزم یا حتی پست اوربانیزیم! در آینده نزدیک در نظر گرفته می شود.

هفتم- شمار زیاد سینماها، تاترها، موزه ها، مراکز فرهنگی و نگارخانه ها از تهران یک شهر فرهنگی- هنری تاثیر گذار ساخته است. البته در کنار آنها رستوران های مختلف و کافه های عالی مشغول فعالیت اند. دیگر در هیچ کافه ای نسکافه یا چای کیسه ای پیدا نمیشود. همه چیز اصیل و مرغوب است از پیتزا گرفته تا آبگوشت و چلوکباب.

هشتم- مسجدهای شهر- با معماری نوگرا یا سنتی- روح مسجد دارند.صحن، مناره ها و گنبدهایشان گوشه هایی از زیبایی و ظرافت مساجد گذشته را نشان می دهند. مسجد های میدان رسالت و میدان فاطمی معماری دیگری دارندو البته مسجد سجاد همان است که لرزاده بنا کرد.

* تصویر را از وبلاگ طرح سوم گرفته ام.

کتابخانه

2008-02-20T00:50:00.001-08:00

برای دیدن تصاویر در اندازه بزرگتر روی آنها کلیک نمایید

خیابان - 1

2008-02-17T14:28:00.000-08:00

نوشتن در باره خیابان به خاطر ماهیت چند وجهی و پیچیده اش آسان نیست. در یک نگاه کلی خیابان اصلی ترین مصداق فضای عمومی در شهر است. خیابان در عصر حاضر میان دو دیدگاه در نوسان بوده است. یک دیدگاهی خیابان را مسیر ترافیکی می بیند که در آن فعالیت های شهری نیز گاهی رخ می دهند و دیدگاه دیگر خیابان را فضایی شهری می داند که نقش ترافیکی نیز ایفاء می کند. در دیدگاه اول مهندسی ترافیک غالب است. شکل افراطی این دیدگاه را در شهرسازی دوران مدرن وایده های لوکوربوزیه مشاهد می شود به طوری که خیابان به مسیر ترافیکی صرف و بزرگراه مبدل می شود و از ساختمانها فاصله می گیرد. دیدگاه دوم در شهرسازی پیش از مدرنیزم و معاصر دیده می شود و طراحان شهری آنرا پشتیبانی می کنند. خیابان دیگر تنها فضا حرکت و رفتن از نقطه ای به نقطه دیگر نیست. خیابان محل کار،تفریح و بازی، مواجهه، گذران وقت، دیدن غریبه ها و ملاقات با آشنایان، گرهمایی ها، مراسم آیینی و فستیوالها و رویدادهای اجتماعی دیگر است. در الگوهای تاریخی دسترسی، نقطه کانونی خیابان ها در مرکز محیط شهری قرار داشت اما در شهر مدرن دسترسی ها اصلی در پیرامون بافت شهری قرار می گیرند و خیابان نقش ارتباطی اصلی خود را به بزرگراه ها تفویض می کنند

گونه ها و مراتب خیابان
گرچه تفکرات مدرنیستی و خودرو محور درمحیط های آکادمیک جای خود را به دیدگاه های معاصر در طراحی شهری داده اند که بر کیفیت انسانی محیط شهری و خیابان پافشاری می کنند اما اختلاف این دو دیدگاه درعرصه عملی میان گروه بندی (Street Type) و سلسله مراتب شبکه راه ها و خیابان ها تا حدی پابرجاست. دیدگاه معطوف به مهدسی ترافیک به دسترسی های شهری را به صورت سلسله مراتبی و بر حسب عملکرد ترافیکی تعریف می کند مثلاً: توزیع کننده اصلی، منطقه ای و محلی و برحسب سرعت . در مقابل طراحی شهری گونه بندی خیابان را بر اساس فرم شهری (شکل برش عمودی و موقعیت میدان یا پلازا) و تعریف عملکرهای مجاور خیابان صورت می دهد. استفن مارشال (Stephen Marshal) در کتاب خیابان ها والگوها (Streets & Patterns) بر این فاصله انگشت می گذارد و می کوشد تا روشی دیگری پیش رو گذارد تا پاسخگوی هر دو( فرم و عملکرد) باشد (Marshall,2005) و به طور مثال از ایده ی پیتر کالتورپ با عنوانconnector streets نام می برد.

خیابان امن
وقتی محلی را امن و آرام می دانیم منظور این است که خیابانها امن و آرامی دارد. جین جیکوبز(Jacobs, 1993) درباره امنیت خیابان از سه عامل نام می برد: اول تفکیک مشخص حوزه عمومی از خصوصی، دوم نظارت بر خیابان(eyes upon street) وسوم پیاده روهای فعال. در فضاهای شهری ما و بویژه درتهران این سه عامل تا حد زیادی حضور دارند و جرمهای خیابانی کوچک و بزرگ بیشتر در مناطقی رخ می دهند که فاقد این عوامل و نظارت اجتماعی هستند. بعضی مناطق محروم حاشیه تهران و یا مثلاً آنجا که خیابان به گذری در حاشیه بلوکهای مسکونی بلند مبدل می شود از مصادیق عدم نظارت اجتماعی هستند.
تفکیک حرکت سواره از پیاده که ممکن است با هدف افزایش امنیت پیاده ها و حتی ارز شدهی به پیاده در مقابل خودرو باشد لزوماً به افزایش امنیت روانی فضای خیابان نمی انجامد.یک دسترسی پیاده صرف بدون داشتن عوامل نظارتی فضای نا امنی خواهد بود. حضور همزمان خودرو و پیاده در خیابان اگر همراه با تمهیداتی جهت تنظیم سرعت اتومبیل ها متناسب با نوع خیابان باشد بر جدایی پیاده رو از سواره رو ترجیح دارد. تصویر زیر نمونه ای از شهرسازی دهه شصت میلادی در حومه استکهلم است(Rinkeby) که تفکیک کامل سواره از پیاده انجام شده است و برآیند آن تبدیل خیابان به فضایی بی روح و تک عملکردی است.

خیابان و هویت
کودکی و نوجوانی من طی سالهای دهه 60 دریکی از محله های معمولی شرق تهران شکل گرفت. مثل بسیاری از محلات شکل گرفته در دهه 40 و 50 شمسی محله ما نیز شبکه ای از کوچه ها و خیابان های منظم بود که خانه های عموما تک خانواری را در آرایش ردیفی در خود جای می دادند . فضای بازی بیشتر ما تا قبل از دبستان حیاط خانه ها بود. از 5-6 سالگی به بعد بود که پایمان به کوچه باز و بچه های محل را شناختیم. ابتدا بازیها کودکانه می کردیم و بعدتر گاهی دروازه بان یکی از تیم ها بچه بزرگتر می شدیم. تقریبا تمام اهل کوچه را می شناختیم. می دانستیم که فلان همسایه بد اخلاق است نباید جلوی خانه اش بازی کنیم. گاهی یک مسابقه فوتبال محلی برگزار می شد و ما هم از کوچه خود تیمی تشکیل دادیم که معمولا در مرحله اول حذف می شدیم! کوچه برای پسرها محل تفریح و بازی و گذران وقت بود. از اواسط دهه هفتاد که موجی از ساخت ساز به راه افتاد تقریبا تمامی خانه های کوچه ما و محله ما به ساختمانهای 4 یا 5 طبقه تبدیل شد. ضابطه 60% +2 متر و رمپ ها حیاط خانه ها را بلعیدند و کوچه به پارکینگ آپارتمانها اختصاص یافت. دیگر کمتر بچه ها را می بینم که در کوچه فوتبال بازی کنند. پسر کوچک همسایه طبقه ی پایین را درتابستان می دیدم که صبحها منتظر سرویس بود تا به کلاس فوتبال وشنا برود.
کوچه و خیابان های محل بستر شکل گیری خاطراتمان بوده است. بسیاری ازمحله های تهران به اسم خیابان اصلی آن منطقه شناخته می شوند. در واقع خیابان محور و عنصر اصلی پیوند دهنده آن هویتهای فردی است و گاهی محلی بی نام یا محلاتی پراکنده با نام خیابان اصلی خوانده می شوند. فلانی بچه نواب است و دیگری بچه ی شاپور. آن یکی در حوالی خیابان پیروزی می نشیند و یکی هم در پاسداران و دیگری بچه ی جردن است.

احیای خیابان برای مردم
در سالهای اخیر جنبش مردمی و غیر خشونت آمیز با موضوع احیا حضورمردم در خیابان و مقابله به اتو مبیل در خیابان شکل گرفته است. ترجمه لغت به لغت نام آن بازپس گیری خیابان است (street reclaiming). در این باره و مسائل دیگر باز هم خواهم نوشت.

Refrences
- Marshall, S. (2005). Streets & Patterns. Wiltshire: Cromwell Press.
- Jacobs, J. (1993). The Death and Life of Great American Cities. New Yotk: Random House, Inc.
- http://www.udrzatelnemesta.sk/uploads/streets_people.pdf

نقش دوچرخه در ترافیک شهری

2008-02-09T04:22:00.002-08:00

امروزه در مدیریت ترافیک شهری دوچرخه نقش مهمی دارد. امتیاز استفاده از دوچرخه بر همه ما آشکار است. دوچرخه نسبت به وسابل نقلیه دیگر ارزان تر است و نیازی به سوخت ندارد. آلودگی صوتی و زیست محیطی ندارد. فضای کمی اشغال می کند و تعمیر و نگهداری آن آسان است و در صورتی که عمومیت یابد گامی در راه بهبود سلامت جسمی جامعه است. به علاوه اینکه طیف سنی وسیعی را شامل می شود و حوادث آن کم خطرتر است.

کپنهاگ پایتخت دانمارک از نظر شدت استفاده از دوچرخه جایگاه ویژه ای دارد تا اندازه ای که می توان آن را پایتخت دوچرخه سواران نامید. از کتاب زندگی جدید شهری (New City Life) اثر یان گل (Jan Gehl) و همکارانش چند تصویر جالب از رواج استفاده از دوچرخه در این شهر را انتخاب کرده ام. در این تصاویر طیف های مختلفی از شهروندان از زنان، مردان و کودکان و از طبقات شغلی مختلف دیده می شوند. استفاده از دوچرخه در کپنهاگ به اندازه ای است که در ساعات اوج آن ظرفیت مسیرهای ویژه کافی نیست و تعریض آنها در بعضی قسمتها در دستور کار مدیریت شهر قرار گرفته است.

ترافیک و آلودگی هوا از مشکلات اصلی شهر تهران است. گهگاهی می شنویم که برای حل بخشی از این مشکل دوچرخه مورد توجه قرار می گیرد و حتی مسیر ویژه دوچرخه نیز در مسافت محدودی ساخته شده است. که نمونه آن مسیری است در بلوار کشاورز. گذشته از اینکه مسیر بلوار کشاورز بی استفاده است و در حد یک اقدام نمایش باقی مانده است ، دوچرخه نقشی در رفت آمد روزانه شهروندان ندارد و بیشتر یک تفریح یا ورزش است. حضور کم رنگ دوچرخه در شهر دلایل اجتماعی، طبیعی و کالبدی دارد که نقش دلایل کالبدی و طبیعی مهم تر است. تهران کلانشهر بزرگی است که بر دامنه جنوبی کوه های البرز گسترش یافته است. اختلاف ارتفاع جنوب تا شمال شهر حدود 600 متر است و این امر استفاده از دوچرخه را در راستای شمالی- جنوبی مشکل می کند. نحوه پراکندگی کاربری در سطح شهر و بویژه مهاجرت کاربریهای اداری و خدماتی سطح بالا به ناحیه شمالی شهر به شدت این مسأله می افزاید. بدلیل مختصات جغرافیایی خاص نبود تسهیلات لازم از قبیل مسیر ویژه دوچرخه دارای اهمیت کمتری است. اما در مقابل از لحاظ شرایط آب و هوایی به غیر از مدت کوتاهی در تابستان و زمستان در بقیه اوقات سال دما و میزان رطوبت در تهران مانعی برای دوچرخه سواری نیست. در عین حال برای افرادی که محل کار و زندگی آنها نزدیک است دوچرخه می تواند وسیله ای مطلوب باشد که در این زمینه نیازمند کار فرهنگی هستیم. اما می توان امیدوار بود که با تکمیل شبکه مترو، شهروندان بیشتری به استفاده از دوچرخه و مترو ترغیب شوند. برای این کار باید فضای پارکینگ مناسب و سیستم های دوچرخه اجاره ای عمومی را در ایستگاه های مترو طراحی کرد. اگر وسعت ، جغرافیا و بعضی عوامل فرهنگی مانع برای رشد دوچرخه سواری در تهران است در عوض در شهرهای کوچک و متوسط امکان رشد و رواج آن بیشتر است.

می توان تهران را شهر موتور سواران نامید. موتور به قیمتهای مختلفی در دسترس است، بنزین کمی مصرف می کند و محدودیت ورود به طرح ترافیک ندارد. موتور سواران کمتر به قوانین رفت آمد اعتنا می کنند و در ترافیک سنگین شهر از تمام فضای خیابانها و پیاده روها استفاده می کنند. در نتیجه موتور به وسیله رایجی مبدل شده است بوِیژه برای قشرکم درآمد یا آنهایی که محل کار و زندگی اشان در محدوده مرکزی شهر است. موتور برای خیلی از شهروندان ابزار اصلی کسب درآمد است که البته اگر این استفاده با رعایت نکات ایمنی و ترافیکی باشد ایرادی بر آن وارد نیست. اما می بینیم که موتور سیکلت ها ترافیک را آشفته می کنند، صدمات جانی زیادی به بار می آورند و صدای گوش خراش بیشتر آنها آلودگی صوتی را دو چندان کرده است. شخصا موتورهای موسوم به هوندا 125 و کپی های آن را به خاطر صدای زیاد وشکل ظاهریش از بدترین مظاهر شهر تهران می دانم.

Source of Photos: Gehl J. and others (2006). New City Life. Copenhagen: Danish Architectural Press

Space ُُSyntax

2008-01-25T10:05:00.000-08:00

Space Syntax یک تئوری و روش تحلیلی قابل استفاده در معماری و شهرسازی است که بوسیله بیل هیلیر (Bill Hillier) استاد مدرسه معماری بارتلت (لندن) پایه گذاری شده است. آن را به فارسی "نحو فضا" (معماریان) و همچنین " چیدمان فضا" (عباس زادگان) ترجمه کرده اند. در آینده درباره آن توضیحات کامل تری ارئه خواهم داد گرچه موضوع خیلی جدیدی نیست . اما گذشته از این، کتاب مشهور هیلیر بنام Space is the machine که برای مدت طولانی نایاب بود اکنون در سایت اسپیس سینتکس قابل دریافت است.در این کتاب درباره تئوری در معماری و مبانی این روش بحث شده است.

فرانک گری در اسپرینگ فیلد

2008-01-24T03:56:00.000-08:00

سازندگان انیمیشن سیمپسونز گاهی با شخصیت های نام آور جهان سیاست، اقتصاد و هنر شوخی می کنند. در یکی از قسمت ها اهالی اسپرینگ فیلد شهر سیمسونها جهت رقابت و کسب اعتبار برابر شهر همسایه خود تصمیم می گیرند تا سالن کنسرت جدید در شهر بسازند. معمار این بنا نیز فرانگ گری مشهور است. این پیشنهاد توسط مارچ - رئیس شورای فرهنگی شهر- مطرح می شود وپس نمایش مدل طرح، اهالی شگفت زده اسپرینگ فیلد به ساخت آن رأی می دهند. قسمت بامزه ماجرا نحوه ساخت بنا همراه با نظارت گری بر آن است. اما پایان داستان جالب ترین بخش آن است. کنسرت هال بوسیله آقای برنز مرد قدرتمند اسپرینگ فیلد خریداری شده و به زندان ایالتی تغییر کاربری پیدا می کند. کل ماجرا و پایانش پایان نامه مشهور رم کولهاس را بخاطرم آورد: " زندانیان داوطلب معماری" . تصاویر و توضیحات بیشتر را در اینجا ببینید
source: http://blog.davidteoh.com/

آموزش معماری: مقایسه ظاهری

2008-01-18T08:50:00.000-08:00

در باره آموزش معماری مطالعه چندانی ندارم ولی تجربه کوتاهی در این زمینه دارم که پیچیدگی و سختی آنرا برایم نمایان ساخت. به نظرم رسید که بهتر است تفاوتهایی را که در سیستم آموزشی معماری سوئد نسبت به ایران دیده ام مطرح کنم که البته تعریف و تصویر کاملی برای یک سیستم آموزشی خوب معماری نیست اما دربرگیرنده بعضی نکات اساسی است. مراکز آموزش معماری در سوئد گرچه شاید کیفیت مراکز مشهور امریکایی با انگلیسی را نداشته باشند اما در اروپا جایگاه خوبی دارند. من از دانشکده معماری دانشگاه علم و صنعت فارغ التحصیل شده ام و مبنای مقایسه من آن سیستمی است خود در آن دانشجو بوده ام. در عین حال می دانیم که برنامه مصوب و رسمی واحدهای درسی معماری در دانشکده های مختلف به شکل متفاوتی اجرا می شود. گمان می کنم میان رئوس رسمی این واحد و شکل عملی آنها تفاوت زیادی وجود دارد. ریشه این تفاوتها در کجاست؟ در آرمانگرایی معمول در برنامه رسمی درسها؟ در کمبود امکانات ؟ یا در دایره محدود افرادی که به تدریس معماری در دانشکده های قدیمی تر مشغولند؟ ...

- فضای آموزشی و امکانات سخت افزاری: یکی از کمبودهای اساسی آموزش معماری در ایران است. در اینجا آتیله ها فضای ثابتی را در طول دوره آموزش در اختیار دانشجویان می گذارند و امکان آمد و رفت و انجام پروژههای درسی در تمام ساعات شبانه روز و روزهای سال برقرار است. علاوه بر اینها سایت کامپیتور با امکانت چاپ بیست و چهار ساعته و کارگاه ماکت و چوب با ابزار و فضای مورد نیاز در اختیار همه دانشجویان است.

- برنامه ریزی درسی: یکی از تفاوتهای بارزی که به چشم می آید برنامه آموزش درس است. برنامه آموزش درس شامل شرح مختصر از اهداف و فرایند دوره همراه با زمان و مکان تمام جلسات، موضوع سخنرانی یا کار کارگاهی، نام سخنران، تحویل میان ترم، و غیره از پیش از شروع دوره در اختیار دانشجویان قرار میگیرد.

- روش تدریس دروس طراحی: بسته به پایه دانشجویان ترکیبی از کلاسهای تئوری و کارگاه طراحی است. بخش تئوری بوسیله استادان درس و افراد متخصص خارج از دانشگاه پشتیبانی می شود. بنابراین استادی که ارائه دهنده آن دوره است خود بر موضوع خاص طراحی یا حوزهای نزدیک به آن تسلط نظری دارد که معمولا همراه با ارائه چند جلسه کنفرانس در این زمینه است. همچنین از افراد متخصص دیگر مثلا از شرکتهای مشاور، دانشگاه های دیگر و یا سازمانهای مربوطه برای سخنرانی دعوت می شود. برای حضور در هر کنفرانس نیز منابعی برای مطالع قبل از و در ایتدای دوره معرفی می شوند تا دانشجویان با یک ذهن خام و غیر منتقد در کنفرانس حاضر نشوند. گاهی هم بخش تئوری از طراحی تفکیک می شود و یک استاد هماهنگ کننده و پشتیبان بخش تئوری است و افراد دیگری در کارگاه با دانشجویان همکاری می کنند. بسته به مدت زمان یک واحد درسی تعدادی مراحل میانی در نظر گرفته می شود همانند اسکیس ها و تحویل میان ترم در سیستم آموزشی ایران با این تفاوت که تعداد آنها بیشتر است و موضوع آنها بخشی از موضوع طراحی است و توسط دانشجو برای استاد و دیگر دانشجویان تشریح می گردد. بدین ترتیب دانشجویان دیگر از ایده ها و روشهای دوستانش مطلع می شوند و استاد و منتقد دعوت شده با نظرات خود به تکمیل طرح هر دانشجو در مرحله بعد کمک می کنند. بنابراین یک کرکسیون جمعی انجام می شود که نکات مهم پروژه و قوت و ضعف آن برای همه دانشجویان مشخص می شود. برای جلسه پایانی و طرح نهایی نیز به همین سیاق عمل میشود.

- دروس نظری: معمولا از ترکیبی از سخنرانی، مطالعه منابع ، سمینار و ارائه مقاله است. جلسات کنفرانس توسط اساتید درس و سخنرانان مدعو انجام می گیرد. سمینارها نقش مهمی در این گونه دروس دارند. معمولا سمینار پس از جلسات کنفرانس و خواندن منابع مریوط به یک موضوع خاص برگذار می گردد. برای سمینار ها از قبل سؤالهایی در اختیار دانشجویان قرار میگیرد تا آنها با خواندن انتفادی منابع به سؤالها پاسخ داده و با دست پر در سمینار حاضر شوند تا بتوانند نقش فعالی در آن سمینار ایفا کنند. استاد برگذار کننده سمینار به اندازه افراد دیگر صحبت می کند و بیشتر هدایتگر بحث میان افراد است تا بحث به حاشیه نرود .

زندگی و مرگ شهرهای بزرگ امریکایی

2007-12-25T02:10:00.000-08:00

کتاب مشهور جین جیکوبز(Jane Jacobs) با نام زندگی و مرگ شهرهای بزرگ امریکایی به فارسی ترجمه و منتشر شده است. گرچه از زمان تالیف کتاب تا ترجمه فارسی آن حدود 45 سال فاصله است اما با توجه به اهمیت و ارزش مباحث مطرح شده در آن همچنان کتابی خواندنی و آموزنده است. ضمن اینکه ریتم و الگوی توسعه شهری کشورهای مختلف و از جمله ایران متفاوت است و ممکن است تجربه های شکست خورده شهرسازی دهه 60 -70 اروپا در ایران تکرار شوند.

من تمام این کتاب را نخوانده ام اما با مباحث آن تا حدی آشنا هستم. این کتاب واکنشی است علیه شهرسازی عملکردگرا(functionalist) و زندگی در حومه ها. جیکوبز که در زمان تألیف این کتاب زنی میان سال بوده است به بزرگداشت زندگی شهری و به طور خاص بعضی محلات نیویورک می پردازد. به طور مثال اینکه چگونه وجود یک کافه، بار یا یک بقالی کوچک می تواند در زندگی اجتماعی شهری مشارکت کرده ومحلی برای آشنایی و ایجاد شبکه اجتماعی برای افراد باشد و امنیت محلی را ارتقاء دهد. یا پنجره هایی که به خیابان بازمی شوند نقش عوامل نظارتی را ایفا می کنند و در کاهش جرم و تقویت حس امنیت در فضای شهری مؤثراند. بی تردید نوشته های او در تغییر الگوها و آرمانهای شهرسازی اثر گذار بوده اند چناچه امروز خیابان قلب تپنده محله و شهر محسوب می شود و ترکیب کاربری ها (mix-use)، تأکید بر مقیاس انسانی و پرهیز از بلوکهای بزرگ از اصول پذیرفته پاردایم های مسلط در شهرسازی هستند.

برای بعضی از شهروندان تهرانی به دلیل تراکم نسبتا بالا و ترافیک همیشگی، زندگی در طبقه بیستم یک برج مسکونی در یک شهرک و رانندگی در بزرگراه برای رفت آمد میان محل کار و زندگی همچنان مطلوبتر از زندگی در محلات معمولی شهر باشد. دوستی دارم که تا 5-6 سال پیش در حوالی خیابان سهروردی زندگی می کردند و اکنون در برجی در غرب تهران. روزی مهمان آنها بودم و موضوع صحبت به مقایسه میان محل قبلی و فعلی رسید. جالب انکه مادرش همچنان سهروردی را بیشتر دوست داشت چرا که با مثلا میوه فروش یا آژانس محلشان آشنا بود و مثلا اگر روزی کیف پولش را در خانه جا می گذاشت به دلیل این آشنایی می توانست بعدا آنرا بپردازد. اما پدر طرفدار زندگی در محل جدید بود چرا که آرامتر است و با وجود نگهبانی و کنترل امنیت بیشتری دارد. برای پدر وجود آن فعالیت ها و خدمات در فاصله نزدیک پیاده اهمیت چندانی نداشت. گرچه هر دو خانه و محله جدید را دوست داشتند اما این اختلاف نظر گوشه ای از تفاوت ادراک شهر بین زنان و مردان را نشان می دهد. آنچه مسلم است فرم شهری و ترکیب کاربریها در ارتقاء یا کاهش احساس امنیت فضایی بسیار مؤثر است. در انتها این نکته را هم ذکر کنم که دلایل استفاده زیاد از خودروی شخصی در تهران علاوه بر کمبود کیفی و کمی حمل و نقل عمومی به جهت امنیت بیشتر است و این مساله بویژه برای زنان بیشتر صدق می کند.

Hammarby Sjöstad: 2معرفی طرح

2007-12-23T10:49:00.001-08:00

تمهیدات زیست محیطی

در ادامه نوشته قبلی درباره محله هاماربی شوستاد در استکهلم در اینجا به به طور خلاصه به روشهای بکار رفته در جهت کاهش اثرات منفی بر محیط زیست اشاره می کنم. به طور کلی می توان گفت در اینجا صرفه جویی در مصرف سوخت و کاهش آلودگی با استفاده از فن آوری های جدید صورت گرفته است.

مصالح: کلیه مصالح بکار رفته در ساختمانها شامل مصالح بکار رفته در نما، فضاهای داخلی و مصالح سفت کاری از مصالح سازگار با محیط زیست انتخاب شده اند.

مدل هاماربی: هاماربی شوستاد چرخه زیست محیطی (eco-cycle) ویژه ای دارد که روشهای سازگار با زیست بوم را برای انرژی، زباله، آب و فاضلاب معین می کند.

انرژی: گرمایش و سرمایش ساختمانها بویسله یک سیستم مرکزی محلی تامین می شود. در این تاسیسات از زباله های قابل اشتعال، Biofuel و گرمای بدست آمده از تصفیه فاضلاب برای تأمین انرژی مورد نیاز استفاده میشود.

آب و فاضلاب: یک واحد تصفیه فاضلاب نمونه برای این محله ساخته شده است که در آن از پسماند جامد تصفیه فضلاب (Swage sluge) برای تولید بیو گاز استفاده میشود. از این بیوگاز در تعدادی از خانه ها برای آشپزخانه استفاده شده است. همچنین از باقیمانده تصفیه فاضلاب (post-extraction sludge) برای تولید کود استفاده می شود. جمع آوری آب باران به صورتی است که آب باران سقفها و باغچه ها به سیستم فاضلاب وارد نمی شوند و به دریاچههدایت می شوند. نکته جالب دیگر استفاده از آب باران سطح خیابانها که به صورت آب نماهای کم عمق در لند اسکیپ محلی ترکیب شده اند و به تدریج پس از تهنشینی مواد آلوده آن به دریاچه هدایت می شوند. (تصویر زیرین)

زباله: برای جدا سازی و بازیافت زباله بجای استفاده از مخزنهای فلزی جداگانه رایج، از لوله های مکنده جداگانه قابل دسترس در همه بلوکها استفاده می شود و به صورت اتوماتیک به مخزن مرکزی انتقال پیدا می کند. زباله های قابل سوخت در سیستم گرمایش مرکزی و زباله ارگانیک برای تولید کود استفاده می شود و همچنین زباله های خطرناک سوزانده یا بازیافت می شوند.

اکو داکت: یکی از ایده های تحسین برانگیز در این طرح پیوستگی کوریدورهای طبیعی است. برای اینکه بزرگراهی که از کنار این ناحیه می گذرد پیوستگی فضای سبز به عنوان محیط زیست حیوانات کوچک و متوسط را بر هم نزند در دو سمت یک پل ترافیکی فضای سبزی با عرض مناسبی طراحی و اجرا شده است تا حیات جانداران دیگر کمتر تحت اثر مخرب محیط مصنوع قرار گیرد.

خانه شیشه ای : در مرکز محله در مقابل یک کلیسای کوچک یک ساختمان کوچک در جهت آموزش و ترویج اهداف اصلی طرح ساخته شد. گرچه در طراحی و ساخت این محله از تمامی امکانات و فن آوری های موجود برای سازگاری هر چه بیشتر با محیط زیسیت استفاده شده اما روشهای سخت افزاری به تنهایی کافی نیستند و لذا این ساختمان کوچک در جهت معرفی طرح به بازدید کنندگان، آموزش ساکنین و ترویج اهداف مجموعه ساخته شده و فعالیت می کند.

انتقادات وارد بر طرح:

طراحان و سازندگان این مجموعه آنرا تلاش و تجربه ای برای بکار گیری تمامی راه حل های ممکن می دانند تا ایده اکو سیتی یا اکو ویلیج در بوته عمل آزموده شود و روشهای تئوری و آزمایشگاهی در مقیاس بزرگ محک زده شوند. هاماربی تا حد زیادی به اهداف زیست محیطی خود دست یافته است اما انتقادات وارد بر آن بیشتر حول محورهای اجتماعی و اقتصادی است. در حال حاضر اگرچه تمام بخشهای آن ساخته نشده با این حال به یکی از گرانترین محله های شهر استکهلم مبدل گشته است. این موضوع اگرچه مطلوب سرمایه گذاران و شرکتهای ساختمانی است اما انتقاداتی به همراه داشته است چرا که این گرانی به جدایی اجتماعی دامن می زند و اختلاط طبقات اجتماعی مطلوب برای توسعه پایدار شهری بدست نمی آید. نکته جالب و متناقض این است که استقبال از این محله کمتر به دلیل مختصات زیست محیط آن است.هماربی اکنون شهرت یافته است و بواسطه موقعیت خوب در نزدیکی مرکز شهری و ساختمانهای نوسازو خوش طرح آن مورد استقبال اقشار ثروتمند و بعضی گروه های خاص قرار گرفته است که شاید محیط زیست اهمیت زیادی برایشان نداشته باشد.

در طراحی اولیه جهت ترقیب ساکنین به استفاده از حمل و نقل عمومی پارکینگهای کمتری نسبت به استاندارد شهر استکهلم طراحی شد. برای جبران آن یک سیستم اجاره خودرو ارزانتر از نمونه های دیگر در این ناحیه راه اندازی شد که ساکنان می توانند با عضویت در آن و پرداخت حق عضویت ماهانه در صورت نیاز به خودرو آنرا رزرو کرده و استفاده کنند. با این حال با توجه به اینکه ساکنان محله از توان مالی بالای متوسط برخوردارند و خیلی از خانوادها بیش از یک خودرو دارند کمبود پارکینگ یکی از مشکلات آنها محسوب می شود.

استفاده از فن آوری جدید که با کمک بخش دولتی و به نوعی به صورت یک پروژه پیلوت تحقق یافته، امکان تکرار آن را در پروژه های دیگر پایین آورده است و اکوسیتی را به الگویی لوکس و خارج از دسترس اکثریت اجتماع مبدل ساخته.

همچنین تخریب کلیه ساختمانهای موجود برای ساخت طرح جدید که منجر به خروج کاربری صنعتی کوچک قبلی موجود در آن شده هویت تاریخی نسبی آن و تنوع کاربری را کاهش داده است. یکی از معدود ساختماهای بجای مانده بنای یک کارخانه قدیمی زیبا متعلق به دوره مدرن اولیه است که معماری اش یاد آور ساختمان مدرسه باء هاوس است و اکنون کاربری آن به دفاتر کار و کتابخانه تغییر یافته است.

اطلاعات بیشتر درباره این طرح را می توانید در وب سایت رسمی آن بدست آورید.

Source of All pictures: http://www.hammarbysjostad.se

درباره تهران 1

2007-12-01T12:00:00.000-08:00

کتبخانه ملی ایران در تهران قرار دارد و تا آنجا که می دانم از طریق بزرگراه حقانی قابل دسترسی است. این که معماری آن واجد چه ارزشه هایی است یا چه نقاط ضعفی دارد موضوع این نوشته نیست.مساله مهم این است که ساخت این کتابخانه بزرگ تا چه میزان به کیفیت فضای شهری در تهران افزوده است؟آیا مکان یابی آن و یا طراحی آن می توانست به صورت انجام شود که علاوه بر پاسخگویی به برنامه معماری فضای جدیدی برای عموم شهروندان ایجاد می شد. بناهای عمومی با صرف هزینه زیاد از طریق بودجه ملی ساخته می شوند بایستی در ارتقائ فضای شهری بویژه در تهران که دچار کمبود فضای شهری با کیفیت است مشارکت جویند. کتابخانه ملی مثالی است از این نوع و بناهای عمومی دیگر نیز می توانند مورد اشاره ای بحث باشند.کتابخانه ها از جمله فضاهایی هستند که می توانند به صورت سمبلیک و تا حدی واقعی بر نقش فرهنگی معماری در جامعه تاکید نمایند.
در واقع در مقیاس بزرگتر باید اراضی عباس آباد را مورد توجه قرار داد که سال هاست در مورد طرح آن گفته می شود. سال گذشته نشست کوچکی درباره شهرسازی تهران در پاریس تشکیل شد که من هم به طور اتفاقی توانستم در آن حضور یابم. عبدالعزیز فرمانفرمایان در این جلسه از تجربیات و مسائل مختلف مرتبط با اولین طرح جامع تهران صحبت کرد. خاطرم می آید که درباره اراضی عباس آباد جمله ای با ابن مضمون گفت که در آن زمان این اراضی را به صورت بالقوه همانند سنترال پارک در نیویورک می دیده است. او تفاوت تهران و نیویورک را از نظر ساختار شهری و طبیعی جغرافیای می داند و ایده اصلی او یک فضای عمومی بزرگ مقیاس در مرکز شهر است. احتمالا در طرح جدید نیز به این موضوع تا حدی پرداخته شده است اما آنچه بیشتر به چشم می آید و تا کنون ساخته شده ساختمانهای بزرگ وزارتخانه ها و سازمان ها دولتی است
اراضی عباس آباد -کتابخانه ملی ( google Earth)

معرفی طرح1 : Hammarby Sjöstad

2007-11-30T08:57:00.000-08:00

Hammarby Sjöstad یکی از محله های جدید شهر استکهلم است که با هدف همنوایی بیشتر با محیط زیست طراحی و ساخته شده است. این ناحیه جدید شهری که در فاصله نزدیکی از مرکز شهر استکهلم و پیرامون دریاچه هماربی (Hammarby Sjö) قرار دارد از نمونه های مشهور طراحی همساز با زیست بوم در مقیاس شهری است.

(Source of base map: www.eniro.se)

تاریخچه: انگیزه اولیه در طراحی و ساخت این ناحیه شهری آمادگی شهر استکهلم برای المپیک 2004 بوده است که البته استکهلم برای آن المپیک انتخاب نشد اما طرح به اجرا رسید. از نظر برنامه ریزی تعداد 10000 آپارتمان برای 25000 نفر طراحی شده است (Hammarby 2007). هدف عمومی در این طرح آن است که آثار –منفی- بر محیط زیست 50% از دیگر مناطق جدید شهری ( ساخته شده بعد از 1990) کمتر باشد. پیش از تغییر این ناحیه به یک محله مسکونی جدید عمده کارگاه های کوچک و متوسط صنعتی در آنجا قرار داشتند و به ابن دلیل محیطی آلوده از لحاظ محیط زیست و نامطلوب از نظر سیمای شهری محسوب میگردید. به همین دلیل پیش از ساخت، فعالیت زیادی برای پاکسازی خاک از آلودگی ها انجام گرفت که هزینه زیاد آن با اتکاء به منابع دولتی تامین شد

معماری و طراحی شهری: معماری ساختمان مسکونی یک معماری نوگرا ولی تا حدی محافظه کارانه است. با توجه به اینکه طراحی آن توسط چند مشاور سوئدی انجام شده نوعی هماهنگی همراه با تنوع نسبی در فرم، رنگ و مصالح دیده میشود. البته طراحی معماری ساختمان ها علاوه بر رعایت مسائل مرتبط با محیط زیست از لحاظ فرم و رنگ، مصالح و ترکیب نماها نیز توسط مدیریت طرح به صورت مؤثری کنترل شده است. در طراحی شهری اصول و راهبردهای New Urbanism مورد نظر بوده است. توجه به جزئیات و مبلمان خیابان، قرار گیری ترم (Tram) در محور اصلی طرح، مسیر دوچرخه، فضاهای تجاری در تراز خیابان، فضاهای سبز به دقت طراحی شده در سیمای شهری این ناحیه به چشم می آیند.

امتیاز ویژه این طرح شکل گیری آن بر حاشیه دریاچه است. دریاچه ای که در واقع به دریا بالتیک متصل است. این امتیاز البته در طراحی معماری و شهری در جهت افزایش دید واحدهای مسکونی به آب در نظر گرفته شده اما دسترسی عمومی به ساحل می توانست بهتر انجام شود.

( Plan: Source :http://www.hammarbysjostad.se/)

ادامه دارد...

مجسمه موزه هنرهای معاصر

2007-11-21T13:36:00.000-08:00

خاطره کامران دیبا از مجسمه وروردی موزه هنرهای معاصر را اینجا بخوانید و بشنوید

سینما و شهر

2007-11-18T07:01:00.001-08:00

لیستی از فیلم هایی سینمایی که معرف شهر های خاص یا پدیده های شهری هستند برای واحد درسی جاری در اختایرمان گذاشته شده است:

Global Urbanism: München
• Fragmented Urbanism: Falling Down
• New Urbanism: The Truman Show
• Brooklyn, NY: Do the Right Thing
• Washington, DC: All the President’s Men
• Detroit: Four Brothers
• (East) Berlin: Good Bye Lenin
• Los Angeles: Crash
• Edge City: Office Space
• London: Match Point
• Paris: Before Sunset
• (West) Berlin: Wings of Desire
• Vienna: Before Sunrise
• Stockholm: The Contract/Stockholm Marathon
• Creative Class: Hitch
• Beijing: Beijing Bicycle
• Suburbia: American Beauty
• Globalization: Babel
• Transurbanism: Blade Runner
• Splintering Urbanism: The Enemy of the State
• Everyday Urbanism: City of God (Rio de Janeiro)

حال اگر بخواهیم فهرستی از فیلم های ایرانی که شهرسازی ، معماری یا وجوه خاصی از شهرنشینی در آنها برجسته است راتهیه کنیم چه فیلم هایی در این فهرست قرار میگیرند؟ من در اینجا فیلم سگ کشی و زیر پوست شهر بخاطرم میآید. در سگ کشی خشنوت زندگی شهری بویزه با حضور کارگاه ساختمانی در پس زمینه فیلم در مقابل ظرافت و نجابت شخصیت اصلی فیلم به چشم می آید.

با توجه به اینکه بسیاری از فیلم های ساخته شده به مضامین اجتماعی در شهر می پردازند فکر می کنم بتوان لیست مفصلی تهیه کرد. سال گذشته در اینجا فیلم 10 اثر کیارستمی برای دانشجویان شهرسازی به نمایش در آمد. گرچه برای بسیای مخاظبان برقراری ارتباط با فیلم مشکل بود.س

آندرس ویلهلمسون

2007-11-16T13:29:00.000-08:00

آندرس ویلهلمسون از معماران شناخته شده سوئد است. او معماری مؤلف و تجربه گرا است. از پروژه های اخیر او طرح جابجایی شهر کیرونا در شمال سوئد است. این شهر که در شمال مدار قطبی قرار دارد بواسطه توسعه معدن آهن نزدیک آن در حال نشست است . استخراج از معدن آهن این مقه به دلیل محصول مرغوبی که دارد باید ادامه یابد. به همین دلیل تصمیم بر آن است تا شهر به محلی دیگر در نزدیکی محل فعلی جابجا شود.
او در تشریح پروژه خود "گرید" را به عنوان کانسپت اولیه مطرح کرد که سپس با توپوگرافی انطباق یافته و شکلی اورگانیک گرفته است. شرایط آب و هوایی خاص این منطقه ( سرمای قظب) و مساله آفتاب و باد از عوامل دیگر شکل گیری طرح او بوده اند . جزئیات دیگر کار را در وب سایت رسمی او می توان مشاهد کرد.